Een historische roman die het leven van Anna, Lies en Willemien belicht
De schrijver Els Knoope neemt ons mee naar het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw, een tijdperk van grote maatschappelijke veranderingen. In Vincent was onze broer staan niet de beroemde zonnebloemen of sterrennachten centraal, maar de drie zussen van Vincent van Gogh: Anna, Lies en Willemien. Hun levens, dromen, strijd en de onzichtbare schaduw die hun broer over hen wierp, worden met zorg en diepgang beschreven.
Knoope, die in 1997 debuteerde met Liefde & Andere Kopzorgen (winnaar van de Libelle Romanprijs), heeft jarenlang onderzoek gedaan. Ze bezocht de plaatsen waar de zussen leefden, werkten en liefhadden: van Zundert en Nuenen tot Londen en Auvers-sur-Oise. Haar roman is niet alleen een familieportret, maar ook een reis door een tijd waarin vrouwen langzaam hun stem begonnen te vinden.
Vincent: De schaduw in het gezin
Vincent van Gogh is een icoon, maar in dit boek is hij vooral de broer – een man van extreme emoties, onvoorspelbaar en getalenteerd, maar ook een bron van zorg en verdriet voor zijn familie. Zijn depressies, zijn artistieke obsessies en zijn conflictueuze relatie met zijn vader, dominee Theodorus van Gogh, kleurden het leven van zijn zussen. Zij ervoeren zijn genialiteit, maar ook de last van zijn psychische kwetsbaarheid.
Hij was als een storm die door het huis raasde: je kon niet anders dan hem voelen, maar soms wens je dat de wind even zou gaan liggen.
De drie zussen Van Gogh: Drie levens, drie strijden
Els Knoope geeft webinars over ieder van de drie zussen.
Anna: De rebelse onderwijzeres
Anna was de oudste zus, en de eerste die de traditionele rol van de domineesdochter doorbrak. Op 17-jarige leeftijd vertrok ze naar een strenge kostschool in Leeuwarden, waar Frans en Engels de enige toegestane talen waren. Later trok ze met Vincent naar Engeland – een ongebruikelijke stap voor een jong meisje in die tijd. In Welwyn, bij Londen, vond ze werk als onderwijzeres. Maar hoe kon ze ooit genoeg verdienen om een schenking te doen die groter was dan haar salaris? Knoope ontdekte een intrigerend spoor: Anna’s leven was vol geheimen.
Toen ze terugkeerde naar Nederland, werd ze verliefd op de jongste zoon van haar werkgeefster. Hun huwelijk was niet gezegend door ieders goedkeuring – de moeder van de bruidegom boycotte de bruiloft. En toen haar vader stierf, escaleerde de ruzie met Vincent. Anna verwierp hem, en ze zouden nooit meer verzoend raken.
Lies: De vrouw die alles verloor
Lies, de middelste zus, schreef na Vincents dood een boekje over hem. Maar haar eigen leven was minstens zo dramatisch. Als dochter van een dominee werd ze geconfronteerd met een onmogelijke keuze: ongewenst zwanger van een getrouwde man, notabene de echtgenoot van de vrouw (Louise) die Lies moest verzorgen. De schande was onverdraaglijk. Ze vluchtte naar het buitenland, waar ze in een hotelkamer beviel. Terugkeren met een kind was ondenkbaar.
Later, na het overlijden van Louise, trouwde ze echter met deze man – de vader van haar gedwongen ter adoptie afgestane dochter. Ze leefden in weelde – tot de Russische Revolutie de beleggingen die de man gedaan had in de Russische spoorwegen, vernietigde. Tijdens de Eerste Wereldoorlog zette Lies zich in voor Belgische vluchtelingen in kamp Zeist, waar ze de beroemde kunstenaar Rik Wouters ontmoette. Haar bezoek aan het graf van Vincent en Theo in Auvers-sur-Oise inspireerde haar tot een gedicht.
Willemien: De feministe en verpleegster
Willemien was Vincents lievelingszus en zijn meest trouwe briefpartner. Ze leefde in een tijd waarin vrouwen langzaam hun rechten opeisten. In 1898 werd Wilhelmina koningin van Nederland: een symbool van hoop voor vrouwen die meer wilden dan huishouden.
Willemien koos voor een baan in de verpleging, een vak dat toen nog in kinderschoenen stond. Haar vriendin Line Kruysse speelde een sleutelrol in de professionalisering van de zorg. Maar Willemien zelf belandde in gesticht Veldwijk in Ermelo; niet als verpleegster, maar als patiënte. Het graf van Willemien is nog steeds te bezoeken op het terrein van Veldwijk. Haar leven was een mix van moed en tragiek, en haar strijd voor vrouwenemancipatie maakte haar tot een voorvechtster van haar tijd.
Een tijdperk van verandering
De zussen Van Gogh leefden in een wereld die snel veranderde:
- Industrialisering veranderde het platteland en de steden.
- Vrouwenemancipatie begon vorm te krijgen, met strijd voor kiesrecht en onderwijs.
- Kunst en psychologie braken met tradities. Vincent was daar een symbool van. Hij schilderde de indrukken die de omgeving op hem maakten.
De familie Van Gogh schreef honderden brieven aan elkaar. In een tijd zonder telefoons of e-mails was de post hun levenslijn. Wekenlang wachten op een antwoord, de spanning van onuitgesproken woorden. Dit maakt hun verhalen des te indringender.
Mijn persoonlijke reis door het leven van de Van Goghs
Ik vond dit boek in de online bibliotheek, en het boeide me vanaf de eerste pagina. Het is fascinerend om Vincent te zien door de ogen van zijn zussen – niet als de kunstenaar, maar als een broer die hen inspireerde… en ook kwetste. Vincent was onze broer is een eerbetoon aan drie vrouwen die in de schaduw van een genie leefden, maar zelf ook buitengewone levens leidden. Els Knoope heeft niet alleen een familiegeschiedenis geschreven, maar ook een portret van een veranderend tijdperk.
Samen met mijn vrouw heb ik een reis gemaakt langs de plekken die Vincent van Gogh onsterfelijk maakte. Van de rustige velden van Nuenen, waar hij De Aardappeleters schilderde, tot het sfeervolle Auvers-sur-Oise, waar hij zijn laatste meesterwerken creëerde. De musea in deze plaatsen zijn niet alleen informatief, maar pakken je ook echt beet. Ga naar het huis van Dr Gachet en loop door de tuin. Het is alsof je even deel uitmaakt van de wereld die Van Gogh schilderde.
Een absolute aanrader is de ‘onderdompelingstentoonstelling’ in de Jaarbeurs. Hier word je niet alleen toeschouwer, maar stap je in Vincents schilderijen. De lichtprojecties, de kleuren, de emoties – het is een ervaring die je niet snel vergeet. Voor wie van kunst en geschiedenis houdt, is dit een echte aanrader!
Voor wie dit boek zou moeten lezen?
- Liefhebbers van Vincent van Gogh die meer willen weten over zijn familie.
- Geïnteresseerden in vrouwenemancipatie en de geschiedenis van de 19e eeuw.
- Iedereen die houdt van intieme, goed geschreven familieverhalen.