Op 13 november 2025 presenteerde ik tijdens een bijeenkomst van Lex Digitalis in Den Haag, voor een publiek van data protection officers, privacy officers en GDPR-juristen, over het belang van Europese digitale soevereiniteit. Het thema: hoe kunnen Europese cloud, hardware, platforms en taalmodellen zoals Mistral AI en EU GPT de afhankelijkheid van Amerikaanse Big Tech doorbreken? In deze blogpost vat ik de belangrijkste inzichten samen en leg ik uit waarom dit nu urgenter is dan ooit.
Waarom digitale soevereiniteit nu urgent is
De afhankelijkheid van Amerikaanse cloudproviders en AI-modellen brengt strategische risico’s met zich mee:
- Compliance met GDPR: Europese organisaties moeten voldoen aan strenge privacywetgeving, maar Amerikaanse cloudproviders vallen onder de US Cloud Act, die toegang tot data mogelijk maakt voor Amerikaanse autoriteiten.
- Geopolitieke afhankelijkheid: Het gebruik van niet-Europese infrastructuur en AI-modellen maakt Europa kwetsbaar voor politieke druk en cyberaanvallen.
- Performance risico: Uitval van clouddiensten (zoals recent bij AWS) kan operationele verstoringen veroorzaken als er geen Europese uitwijkopties zijn.
De EU en Nederland investeren daarom in eigen AI-fabrieken, zoals de AI-fabriek in Groningen, en Europese ‘gigafabrieken’ in Frankrijk en Duitsland. Deze initiatieven richten zich op het creëren van een eigen ecosysteem: van regulering en cloud-infrastructuur tot onderzoek en ontwikkeling.
Wat is soevereine AI?
Volgens TNO gaat het om AI-technologieën en -modellen die binnen Europa worden ontwikkeld, beheerd en ingezet, in lijn met Europese waarden: autonomie, transparantie, veiligheid, duurzaamheid en menselijke controle. Dit betekent:
- Europese infrastructuur: Data en workloads blijven fysiek in de EU.
- Open en federatief: Interoperabele platforms via open standaarden.
- Europese LLM’s: Gebruik van open-source of nationale modellen (zoals Mistral, Apertus) en fine-tuning binnen de EU.
- Beveiligd en transparant: Toestemmingsbeheer, auditability en hoge encryptiestandaarden.
Hoe soeverein wil je zijn?
Er zijn verschillende gradaties van digitale soevereiniteit, elk met eigen voor- en nadelen:
| Type | Beschrijving | Veiligheid & Compliance | Kosten & Complexiteit | Voorbeelden |
|---|---|---|---|---|
| Big Tech Cloud | Externe AI-diensten via publieke cloud (meestal niet-EU) | Afhankelijk van buitenlandse wetgeving (US Cloud Act) | Laag instapniveau, weinig controle, vendor lock-in | OpenAI API, Azure, Google Gemini |
| Europese Cloud | Hosting bij EU-gecertificeerde aanbieders met datalokalisatie | Voldoet aan GDPR en EUCS | Middelmatige kosten, beperkte vendor lock-in | OVHcloud, Scaleway |
| Federatieve Cloud | Europese cloud-infrastructuur, federatief ecosysteem | Volledige controle over data, goede dataprotectie | Hoger initieel investeringsniveau, beperkt schaalbaar | GAIA-X, TNO-projecten |
| Ultra-soeverein | Alles self-hosted met open-source modellen uit de EU | Maximale veiligheid, afhankelijk van interne governance | Hoogste investerings- en beheerlast, slecht schaalbaar | Lokaal getraind LLM (GPT NL), eigen GPU-clusters |
EU GPT: een concreet voorbeeld
EU GPT is een voorbeeld van een soevereine AI-oplossing die voldoet aan de hoogste eisen op het gebied van compliance, security en duurzaamheid:
- Immediate usage for EU clients: Voldoet aan alle vereisten van de AI Act en GDPR, zodat organisaties direct waarde kunnen creëren.
- Lowest cost of ownership: Biedt betere prestaties dan veel Amerikaanse oplossingen, tegen lagere totale kosten.
- Sovereign by design: Draait uitsluitend op beveiligde, EU-gebaseerde cloudproviders, met 95% duurzame energie.
EU GPT biedt onder andere:
- Hoogste niveau van compliance en security: Data blijft binnen de organisatie, bewaartermijnen worden beheerd, en alle AI-projecten worden geregistreerd.
- Data security & privacy: Geanonimiseerde data-opslag, geen verwerking voor andere doeleinden, complete audit trails en encrypted backups.
- Access control: Gebaseerd op RBAC, met logging, audit trails en strikte access policies.
Waarom dit nu belangrijk is
De bewustwording van de afhankelijkheid van Big Tech neemt toe. Europese alternatieven bieden niet alleen compliance met GDPR en andere regelgeving, maar ook meer controle, transparantie en veiligheid. Initiatieven zoals Mistral AI, GAIA-X en EU GPT laten zien dat Europa zelf de regie kan nemen over zijn digitale toekomst.
Conclusie
Europese digitale soevereiniteit is geen luxe, maar een noodzaak. Door te investeren in eigen cloud-infrastructuur, AI-modellen en platforms, kan Europa zijn strategische autonomie versterken, compliance risico’s verminderen en innovatie stimuleren. EU GPT en Mistral AI zijn concrete voorbeelden van hoe dit in de praktijk kan worden gebracht.
Hoe soeverein is jouw organisatie al?
Deze blogpost is gebaseerd op een presentatie die ik gaf op 13 november 2025 tijdens een bijeenkomst van Lex Digitalis in Den Haag. De slides en verdere informatie zijn beschikbaar op aanvraag.